Samen eten in een druk gezinsleven: ‘Belangrijk om de traditie in leven te houden’

Samen eten blijft een belangrijk gezinsmoment

Voor veel gezinnen is de gezamenlijke maaltijd nog altijd een vast moment waarop gezinsleden samenkomen. Zo geeft 92% van de Nederlandse ouders aan minimaal vier keer per week gezamenlijk te avondeten. Opvallend is dat dit percentage het hoogst is onder ouders jonger dan 30 jaar (95%). Dit aandeel ligt een stuk lager bij ouders ouder dan 60 jaar (77%). Een reden hiervoor kan zijn dat hun kinderen al wat ouder zijn. Onder huishoudens met kinderen tussen de 13 en 17 jaar ligt het percentage namelijk op 87%, tegenover 93% bij huishoudens met kinderen tot en met 12 jaar.

Gezinscoach Frieda Eichhorn legt uit waarom gezamenlijk avondeten voor een gezin veel meer is dan alleen gezamenlijk een maaltijd nuttigen: “Samen avondeten is een vast moment van ontmoeting en verbinding. Gezinsleden stappen uit hun afzonderlijke bezigheden en hebben aandacht voor elkaar.” 

Bang dat de traditie van gezamenlijk avondeten verdwijnt

Voor veel Nederlandse gezinnen is samen eten dus een belangrijk moment. Dat blijkt ook uit het feit dat 96% vindt dat samen avondeten met het gezin een traditie is die behouden zou moeten blijven. Daarnaast denkt 37% dat de gezamenlijke avondmaaltijd als traditie langzaam uit Nederland verdwijnt. 

Volgens Eichhorn zorgt samen eten niet alleen voor een gezamenlijk moment en verbinding, maar ook voor structuur, geborgenheid en de mogelijkheid om waarden, gewoonten en sociale vaardigheden door te geven. “Een terugkerend ritueel kan een gevoel van rust en geborgenheid geven, waarbij het gezin of de familie op een bepaald moment weer bij elkaar komt.” 

Sport, werk en andere activiteiten zitten samenzijn in de weg

Tegelijkertijd is samen eten niet voor ieder gezin vanzelfsprekend en staan verschillende dagelijkse verplichtingen het gezamenlijke eetmoment soms in de weg. Meer dan 3 op de 10  Nederlandse ouders geven aan vanwege drukte van bijvoorbeeld werk, school, sport en/of andere afspraken steeds minder vaak gezamenlijk te avondeten. 

Ook Eichhorn herkent deze ontwikkeling en benadrukt juist de waarde van het samenkomen. “Het moderne gezinsleven is steeds individueler en drukker geworden. Juist omdat gezinsleden gedurende de dag verschillende kanten op gaan, krijgt het moment waarop iedereen samenkomt extra betekenis. De waarde van de gezamenlijke maaltijd zit in het gevoel dat je, ondanks afzonderlijke levens, één gezin vormt.” 

Ouders willen vaker samen eten, maar elke dag is niet realistisch

Ondanks dat het overgrote deel van de Nederlandse ouders het merendeel van de week samen eet, zou een kwart van de Nederlandse ouders juist vaker samen willen eten dan nu het geval is. Opvallend is dat het grootste percentage dat vaker zou willen samen eten onder de groep 60-plussers ligt (41%). Het laagste percentage ligt bij ouders jonger dan 30 jaar (18%). 

Daarnaast geeft 35% van de Nederlandse ouders aan dat binnen het gezin regelmatig een andere avondmaaltijd wordt gegeten dan de rest, omdat gezinsleden niet hetzelfde kunnen of willen eten. 

Volgens Eichhorn vraagt het gezinsleven tegenwoordig om een balans tussen samenzijn en individuele ruimte. Belang hechten aan gezamenlijk avondeten is een mooi uitgangspunt, maar wanneer het te veel druk oplevert, kan dat het gevoel van verbinding juist in de weg staan. “Een kind heeft training, een ouder werkt laat, iemand wil eerder eten of een speciaal dieet volgen, of een tiener heeft behoefte aan zelfstandigheid.” 

Verbinding verplaatst zich meer naar de keuken

Waar gezinnen elkaar vroeger vooral aan de eettafel spraken en daar verbondenheid ervoeren, is dat tegenwoordig niet meer de enige plek waar gezinsleden samenkomen. Eichhorn vindt samen eten een waardevolle manier om verbinding te vinden, maar niet de enige. De uitdaging is niet per se om iedere dag iedereen tegelijkertijd aan tafel te krijgen en hetzelfde te eten op hetzelfde tijdstip. Het uitgangspunt verschuift volgens haar van ‘iedereen moet iedere avond samen eten’ naar ‘we zorgen dat we regelmatig samenkomen’. De ontmoeting verplaatst zich volgens haar meer en meer van de eettafel naar de keuken, waar gezinsleden even bewust aandacht voor elkaar hebben. 

Ook Stefan Mandemakers herkent dit: “De keuken is steeds minder alleen een plek om eten te bereiden. Met een open keuken of kookeiland blijven gezinsleden tijdens het koken makkelijker met elkaar in contact. Zo ontstaat er vanzelf meer ruimte voor ontmoeting, ook op momenten waarop niet iedereen samen aan tafel zit.”

Hoe zoek je als gezin wel de verbinding op? 

Deze ‘nieuwe’ manier van gezamenlijke momenten beleven binnen het gezin verschilt van de traditionele opvatting, waarin het gezamenlijk avondeten centraal staat. Volgens Eichhorn helpt het om regelmaat met flexibiliteit te combineren. 

Onderstaand een aantal praktische tips om dat volgens haar te bereiken:

• Maak vaste gezamenlijke eetmomenten. Bekijk bijvoorbeeld aan het begin van de week op welke avonden iedereen thuis is en bescherm juist die momenten.
• Accepteer dat niet iedereen altijd aanwezig kan zijn. Wanneer sport, werk of andere verplichtingen ertussen komen, hoeft dat het gezamenlijke ritueel op andere dagen niet minder waardevol te maken.
• Houd rekening met verschillende eetwensen zonder een apart restaurant te worden. Kies bijvoorbeeld één basismaaltijd waarbij gezinsleden zelf onderdelen kunnen toevoegen of weglaten. 
• Betrek iedereen bij het eten. Kinderen kunnen meebeslissen over het weekmenu, koken, de tafel dekken of boodschappen doen. Daardoor wordt de maaltijd iets gezamenlijks in plaats van alleen een taak van de ouders. 
• Maak de tafel aantrekkelijk als ontmoetingsplek. Telefoons, televisie en andere afleidingen kunnen tijdelijk aan de kant, zodat er ruimte ontstaat voor gesprekken en aandacht voor elkaar. Leg telefoons bijvoorbeeld op stil in een aparte bak.
• Wees flexibel met de vorm. Soms kan een gezamenlijk ontbijt, een late maaltijd na het sporten of samen iets kleins eten dezelfde verbindende functie hebben.
• Voorkom dat samen eten een verplicht nummer wordt. Als aanwezigheid voortdurend tot discussies leidt, kan het oorspronkelijke doel verloren gaan. Het gaat uiteindelijk om contact, niet om het strikt naleven van een regel.
• Denk na over de inrichting van je keuken. Bijvoorbeeld twee hoge barkrukken voor een snel ontbijtje of een kookeiland om makkelijker contact te hebben met je gezin tijdens het koken.